Światowy Dzień Mózgu obchodzony jest co roku 22 lipca. Inicjatywa ta została zapoczątkowana przez Światową Federację Neurologii (WFN) w 2014 roku w celu zwiększenia świadomości na temat znaczenia mózgu, jego funkcji, czynników wpływających na jego zdrowie oraz chorób neurologicznych, które mogą zaburzać jego prawidłowe funkcjonowanie.
Nasz Instytut jest znany przede wszystkim z badań i leczenia schorzeń związanych z pniem mózgu, rdzeniem kręgowym oraz kręgosłupem, takich jak Syndrom Arnolda Chiari typu I, idiopatyczna jamistość rdzenia oraz Skolioza idiopatyczna. Jednak z okazji tego dnia poświęconego zdrowiu mózgu chcemy podkreślić, że Choroba Filum, będąca wspólną przyczyną tych schorzeń, może oddziaływać na cały ośrodkowy układ nerwowy, w tym również na mózg.
Jak Choroba Filum wpływa na mózg?
Nieprawidłowe pociąganie wywierane przez więzadło Filum Terminale na układ nerwowy może prowadzić do zmian wpływających zarówno na strukturę, jak i funkcjonowanie mózgu. Dlatego u wielu osób, u których rozpoznano Chorobę Filum, występują objawy neurologiczne mające swoje źródło lub konsekwencje w obrębie mózgu.
Bóle głowy i migrena u pacjentów z Syndromem Arnolda Chiari typu I
Jednym z najczęstszych objawów obserwowanych u naszych pacjentów, zwłaszcza u osób z obniżeniem migdałków móżdżku związanym z Syndromem Arnolda Chiari typu I, są bóle głowy.
Najczęściej występujące cechy to:
- Ból zlokalizowany w okolicy karku, połączenia potyliczno-szyjnego lub czoła.
- Napady jednostronnej migreny, którym towarzyszą nudności i wymioty.
- Występowanie lub brak aury neurologicznej.
Ponadto ból głowy może współwystępować z:
- Bólem zagałkowym.
- Światłowstrętem (nadwrażliwością na światło).
- Nadwrażliwością na hałas (sonofobia).
- Zamazanym widzeniem.
- Szumami usznymi.
- Niedosłuchem.
- Zaburzeniami mowy, takimi jak trudności w znajdowaniu właściwych słów lub ich prawidłowym wymawianiu.
Nasilenie bólu głowy może być różne – od łagodnego do całkowicie uniemożliwiającego normalne funkcjonowanie. Epizody mogą trwać od kilku godzin do dwóch lub trzech dni. W niektórych przypadkach ból ustępuje po zastosowaniu leczenia farmakologicznego, natomiast u części pacjentów wykazuje oporność na standardowo stosowane leki.
Częstotliwość występowania bólów głowy również jest zróżnicowana – mogą pojawiać się raz w miesiącu, raz w tygodniu lub co dwa tygodnie.
Zaburzenia snu związane z Chorobą Filum
Pacjenci mogą również doświadczać zaburzeń snu, które w istotny sposób wpływają na jakość ich życia. Do najczęściej występujących należą:
- Trudności z zasypianiem.
- Trudności z utrzymaniem ciągłości snu (częste wybudzenia).
- Bezdech nocny.
- Nadmierna senność (hipersomnia) – występująca rzadziej.
Jakość snu jest jednym z kluczowych czynników wpływających na zdrowie mózgu oraz prawidłowe funkcjonowanie procesów poznawczych.
Zdrowie psychiczne, pamięć i funkcje poznawcze
Różne badania oraz obserwacje kliniczne wskazują, że Choroba Filum, zwłaszcza gdy współwystępuje z Syndromem Arnolda Chiari typu I, może wpływać na funkcje neuropsychologiczne.
Do opisywanych zaburzeń należą:
- Zaburzenia nastroju.
- Zaburzenia funkcji poznawczych.
- Trudności z uwagą i koncentracją.
- Zaburzenia pamięci, zwłaszcza pamięci krótkotrwałej.
- Zaburzenia mowy.
Objawy te mogą w istotnym stopniu wpływać na codzienne funkcjonowanie oraz samodzielność pacjentów.
Wady budowy połączenia czaszkowo-szyjnego związane z Chorobą Filum
Istnieje również szereg zmian anatomicznych podstawy czaszki oraz połączenia czaszkowo-szyjnego, które często współwystępują z Syndromem Arnolda Chiari typu I, i mogą stanowić przejaw Choroby Filum, wynikający z konfliktu mechanicznego oddziałującego na rozwijający się układ nerwowy.
Do najważniejszych z nich należą:
- Wgłobienie obrotnika do jamy czaszki.
- Płaskopodstawie.
- Odchylenie kręgu obrotowego.
Zmiany te mogą przyczyniać się do występowania objawów neurologicznych i wymagają specjalistycznej oceny.
Znaczenie dbania o zdrowie mózgu
Mózg człowieka jest najbardziej złożonym narządem organizmu i głównym elementem ośrodkowego układu nerwowego. Zawarte w nim miliardy neuronów odpowiadają za regulację podstawowych funkcji, takich jak ruch, pamięć, mowa, emocje, uczenie się oraz kontrola pracy narządów wewnętrznych.
Dlatego troska o zdrowie mózgu jest niezwykle ważna na każdym etapie życia. Do podstawowych zaleceń wspierających jego prawidłowe funkcjonowanie należą:
- Regularna aktywność fizyczna.
- Stosowanie zbilansowanej i pełnowartościowej diety.
- Dbanie o stymulację intelektualną.
- Zapewnienie odpowiedniej ilości snu.
- Ograniczanie czynników wywołujących stres.
- Regularne kontrole lekarskie w przypadku występowania objawów neurologicznych.
Wczesna diagnostyka i specjalistyczna opieka
W przypadku wystąpienia takich objawów, jak utrzymujące się bóle głowy, zaburzenia snu, problemy z funkcjami poznawczymi, zaburzenia mowy lub jakiekolwiek inne objawy neurologiczne, zaleca się konsultację ze specjalistą w celu postawienia precyzyjnej diagnozy i doboru najbardziej odpowiedniego leczenia.
Wczesne rozpoznanie przyczyn leżących u podłoża tych dolegliwości umożliwia opracowanie indywidualnie dostosowanej strategii terapeutycznej oraz poprawę jakości życia pacjentów.
Z okazji Światowego Dnia Mózgu 2026 przypominamy, jak ważne jest poznawanie, ochrona i dbanie o zdrowie mózgu, a także zrozumienie możliwego wpływu Choroby Filum na cały Ośrodkowy Układ Nerwowy.